เพกา (Oroxylum Indicum (Linn.) Kurz.) หรือมะลิดไม้ มะลิ้นไม้ ลิดไม้ ลิ้นฟ้า เป็นไม้ยืนต้น สูง 3 -12 เมตร แตกกิ่งก้านเล็กน้อย ใบประกอบ แบบขนนกสามชั้น ขนาดใหญ่ เรียงตรงข้าม รวมกันอยู่บริเวณปลายกิ่ง ใบย่อยรูปไข่ แกมวงรี กว้าง 4-8 เซนติเมตร ยาว 6-12 เซนติเมตร ดอกช่อ ออกที่ปลายยอด ก้านช่อดอกยาว ดอกย่อย ขนาดใหญ่ กลีบดอกสีนวลแกมเขียว โคนกลีบเป็นหลอดสีม่วง หนาย่น บานกลางคืน ผล เป็นฝัก รูปดาบ เมื่อแก่จะแตก ภายในมีเมล็ดแบนสีขาว มีปีกบางโปร่งแสง
| ส่วนประกอบ | สรรพคุณ | ข้อควรระวัง | วิธีใช้งาน |
|---|---|---|---|
| เมล็ด | ใช้เป้นยาแก้ไอ ขับเสมหะ ยาระบาย | ||
| ราก | เป็นยาบำรุงธาตุ แก้ท้องร่วง | ||
| เปลือก | - แก้อาการบวม ฟกช้ำ และ อักเสบ - แก้ปวดฝี - รักษาโรคเบาหวาน | -แก้อาการบวม ฟกช้ำ นำเปลือกต้นฝนกับน้ำปูนใสทาแก้อาการบวม ฟกช้ำ และ อักเสบ -แก้ปวดฝี นำเปลือกเพกาฝนทารอบๆฝีแก้ปวดฝี -ช่วยรักษาโรคเบาหวาน ด้วยการใช้เปลือกเพกา เปลือกต้นไข่เน่า ใบไข่เน่า แก่นลั่นทม บอระเพ็ด ใบเลี่ยน รากหญ้าคา รวม 7 อย่าง น้ำหนักอย่างละ 2 บาท นำมาต้มกับน้ำดื่มครั้งละ 1 แก้วเล็ก ก่อนอาหาร เช้าและเย็น | |
| เมล็ด | - บรรเทาอาการไอ และขับเสมหะ | โดยใช้เมล็ดแก่เพกาประมาณครึ่งกำมือถึงหนึ่งกำมือ (1.5 – 3 กรัม) ใส่ในหม้อที่เติมน้ำ 300 มิลลิลิตร แล้วต้มไฟอ่อน ๆ จนเดือดประมาณ 1 ชั่วโมง แล้วนำมาดื่มครั้งละ 1 แก้ว เช้า กลางวัน เย็น จนกว่าอาการจะดีขึ้น |